Etnološki zapisi o selu Međaši: Na tragovima istraživanja Radmile Kajmaković
Predgovor
Ovaj rad predstavlja sintezu podataka zasnovanih na istraživačkom materijalu etnološkinje Radmile Kajmaković. Kao priređivač, svestan sam određenih nedostataka i potencijalnih grešaka u izvornom tekstu, prvenstveno zbog toga što je težište autorkinog rada bilo na etnološkim karakteristikama života zajednice, a u manjoj meri na detaljnom proučavanju porodičnih predanja i precizne genealogije.
S obzirom na to da je izvorni tekst nastao 1974. godine, on predstavlja dragocen presek stanja iz tog vremena. Ipak, treba ga posmatrati kao dinamičnu osnovu — polazište koje je podložno dopunama i ispravkama kako bi se, kroz dalja istraživanja, formirala potpunija i vernija slika prošlosti. Ove napomene se odnose i na ostale tekstove sličnog formata na ovoj stranici.
O selu Međaši
Međaši su tipično ravničarsko naselje koje broji oko 300 domaćinstava. Unutrašnja organizacija sela počiva na podeli na dva glavna zaseoka: Kozlučane i Topolovaču. Prema narodnom predanju koje se prenosi generacijama, stanovništvo se jasno diferencira na „Ere“ — doseljenike iz hercegovačkih krajeva, i „Šijake“ — koje narodna tradicija smatra starosedeocima ovog prostora.
Poreklo porodica i krsne slave
Na osnovu dosadašnjih saznanja, porodice u Međašima možemo kategorisati prema njihovom poreklu:
- Starosedeoci (Starinci):
- Glišanovići (slave Mratindan)
- Leginovići (slave Miholjdan)
- Doseljenici iz Hercegovine:
- Jovanovići, poznati pod nadimkom Kukići (Đurđevdan).
- Markovići (Jovanjdan).
- Porodice izvedene od tri brata (Jovana, Blagoja i Ilije): Jovanovići, Blagojevići i Ilići.
- Ćorovići (Đurđevdan) – oni se smatraju poslednjim doseljenicima iz ovog talasa, zbog čega ih meštani i danas specifično nazivaju „Erama“.
- Doseljenici sa srednjeg podrinja (Kozluk i okolina Drinjače): Od grupe doseljenika koju čini pet kuća, poznatiji su kao Kozlukovići:
- Jovanovići (Đurđevdan), Miladinovići, Radovići i Lazići.
- Poreklo iz Crne Gore:
- Kusturići (zvani Novakovići), Jovičići, Stevići i Tančići. Zanimljivo je predanje o Tančićima koji su, nakon sukoba sa lokalnim turskim življem, bili prinuđeni da izbegnu u selo Badovince u Mačvi.
- Grupa porodica Sladojević: Od devetorice braće Sladojevića razvio se čitav niz današnjih familija:
- Nikolići, Maksići, Milanovići, Mijići, Dumići, Rašovići, Vladići, Pantići i Tomići.
- Doseljenici iz Srema (Prečani):
- Jakovljevići, poznati kao Švabići (Jovanjdan).
Unutrašnje migracije i lokalna preseljavanja
Mnoge porodice su u Međaše stigle iz okolnih mesta Semberije i Bosanske Posavine:
- Ilići (iz Gradačca), Ljotići (iz Balatuna, slave Nikoljdan), Krstići (iz Broca, slave Nikoljdan), Tomići (iz Suvog Polja, slave Nikoljdan), Avramovići – zvani Mićanovići (iz Crnjelova), Kovačević (iz Velina Sela), Đorđići (iz Suvog Polja, slave Đurđevdan) i Ristanići (iz Brčkog).
Porodice neutvrđenog porekla
Za određeni broj familija izvorni podaci nisu precizno definisali mesto doseljavanja:
- Tešanovići (Markovdan), Simići (Ignjatijevdan), Poštići – zvani Milanovići (Klimunjdan), Sekulići (Avramijevdan), Mikanovići (Đurđevdan) i Pavlovići (Mratindan).
Društveni i duhovni život
- Seoska slava (Molitva): Međaši obeležavaju svoju zavetinu ili „molitvu“ drugog dana Svete Trojice (Duhova).
- Sahranjivanje: U selu postoji jedno zajedničko pravoslavno groblje koje opslužuje sve meštane.
Etimologija i istorijske zanimljivosti
Poreklo imena sela
Etimološko značenje imena Međaši tesno je povezano sa graničnim položajem zemljišta. Smatra se da je naselje formirano na samoj „međi“, odnosno liniji razgraničenja između poseda dvojice begova. Po toj međi selo je kasnije i dobilo ime.
Filip Višnjić u Međašima
Narodna predanja vezuju slavnog srpskog guslara Filipa Višnjića za ovo selo. Prema priči, njegova majka ga je, nakon što se preudala, dovela u Međaše. Jedan deo seoskog atara i danas nosi naziv Višnjica, upravo po njoj. Filip je živeo u centru sela, na mestu gde se kasnije nalazilo kućište porodice Stojana Ristića, koja je u međuvremenu izumrla. Takođe, beleži se da je Filipov stric, Stojan Vilić, izbegao iz Trnove u selo Glavičice, gde i danas žive njegovi potomci.
Kartografski izvori
Kao važan istorijski dokument koristi se Karta Međaša iz Trećeg vojnog premjera Austrougarske monarhije (oko 1880-ih godina), koja pruža precizan uvid u tadašnju topografiju i prostorni raspored naselja.у топографију и просторни распоред насеља.
